عبد الحسين شهيدى صالحى
37
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
فرات الكوفى ، 49 ؛ تفسير القمى ، 1 / 29 ؛ تفسير الميزان ، 1 / 20 ؛ الذريعه ، 4 / 269 ؛ مفسران شيعه ، 70 ؛ مجموعهء آثار ابو عبد الرحمن سلمى . گردآورى نصر الله پورجوادى ، 1 / 5 - 63 . التحريف و التبديل ، اثر ابو جعفر محمد ( 83 - 148 ق ) فرزند حسن صيرفى كوفى از محققين شيعه و مفسران اماميه در قرن دوم هجرى و از اصحاب حضرت امام جعفر الصادق ( ع ) . مفسر ، علم حديث و تفسير را از ابى عبد الله جعفر الصادق ( ع ) اخذ نموده و از التحريف و التبديل چنين استفاده مىگردد كه اين تفسير كه فعلا وجود ندارد ردى بوده است بر اقوال فرقهء حشويه و اصحاب حديث كه در صدر اول اعتقاد غلطى نسبت به قرآن داشتند و تلفيقاتى به كرامت قرآن كريم نسبت دادهاند . اين تفسير از جملهء تفاسير و ردهائى مىباشد كه مانند شريف مرتضى و شيخ طوسى و شيخ صدوق بر آن اقوال نوشتهاند . منابع : تأسيس الشيعة ، 334 ؛ جامع الرواة ، 264 ؛ الذريعة ، 3 / 394 ؛ رجال ، شيخ طوسى ، 284 ؛ رجال ، ابن داوود ، 305 ؛ الفهرست ، شيخ طوسى ، 289 ؛ معجم رجال الحديث ، 15 / 262 . تفسير ابى حمزة الثمالى ، اثر ابو حمزه ثابت ( م 150 ق ) فرزند ابى صفيه دينار ثمالى كوفى ازدى معروف به ابو حمزهء ثمالى شيخ شيوخ شيعه در عصر خويش و از اخيار و ثقات معتمدين در روايات و حديث . از اصحاب حضرت سجاد ( ع ) ، امام باقر ( ع ) ، امام صادق ( ع ) و امام كاظم ( ع ) بود و نيز علماء عامه و خاصه روايات و احاديث او را در تفاسير خود نقل كردهاند . ابن النديم در الفهرست در ذكر كتب تفاسير قرآن تفسير او را ضبط كرده و چنين ياد مىكند « كتاب تفسير ابى حمزة الثمالى و نام او ثابت بن دينار و كنيه پدرش دينار ابو صفيه است و نيز ابو حمزه از اصحاب على عليه السلام بوده و از نجباء ثقات و از مصاحبين ابا جعفر ( ع ) . . . » . از جمله كسانى كه از تفسير ابى حمزه ثمالى نقل نمودهاند . ابو القاسم فرات از اعلام مفسرين شيعه در عصر غيبت صغرى در تفسير